تبلیغات
آموزش قواعد عربی دبیرستان - جامد ومشتق
 
آموزش قواعد عربی دبیرستان
اُطلُب العلمَ
درباره وبلاگ


متن وترجمه وقواعد عربی دوره دبیرستان همه رشته ها وپایه ها

مدیر وبلاگ : محمدرضا علی پور ایوری
سه شنبه 15 اسفند 1391 :: نویسنده : محمدرضا علی پور ایوری

 جامد و مشتق
الجامدالمشتق
اسم جامد: اسمی است كه از كلمه ی دیگری گرفته نشده باشد.
مانند :‌القلم ، البیت
اسم مشتق : كلمه ای است كه از كلمه ی دیگری گرفته شده باشد. مانند : یذهبُ ،الاستخراج ، المعلم، و اسم مشتق در اصطلاح آن است كه دارای معنای وصفی بوده و ریشه ی فعلی داشته باشد. مانند : عالم، علیم.
اسم جامد     به دو نوع تقسیم می شود:
الف) جامد مصدری : تمام مصدرها، ثلاثی مزید و مجرد ، رباعی مجرد و مزید ، جامد مصدری اند و جامد مصدری یعنی امكان ساختن اسم مشتق از آن وجود داشته باشد. مانند :‌علم (عالم) ، اجتهاد(مجتهد) ، نصر (ناصر)
ب) غیرمصدری : جامد غیرمصدری آن است كه امكان ساختن اسم مشتق از آن وجود ندارد، مانند :البیت ، الدّار ، القَلَم .
انواع اسم های مشتق :
1- اسم فاعل : ناصر ، ضارب (ثلاثی مجرد) ، معلّم ، مجتهد( ثلاثی مزید)
2- اسم مفعول :منصور، مضروب (ثلاثی مجرد) ، مُرْسل ، مؤدّب ( ثلاثی مزید)
3-اسم مكان :مسْجد، مَعْبد، مشْهد
4-اسم زمان : مغْرب، موْعد، مشرق
5-صفت مشبهه :‌وزن های مختلفی دارد مانند : فَعَل (حَسَن) ، فعیل (كریم)، فَعلان (كسلان) ، فَعل (عذْب)
6- اسم مبالغه : وزن های مختلفی دارد. فعّال (جبّار) ، فعیل ( صدّیق) ، فَعِل (مظنِ)، فَعول (رؤف)
7-اسم تفضیل : در مذكر بر وزن «أفْعل» اكبر و در مؤنث بر وزن «فُعْلی» (كبری) می آید.
8-اسم آلت : برسه وزن می آید، مفْعل، مفْعلة ، مفْعال : مبْرد (سوهان) ، مكْنستة (جارو) ، مفتاح (كلید)
نكته ها :
1- هر اسم فاعل یا مفعولی كه معنای آن بر ثبات و پایداری و دوام دلالت كند ف صفت مشبهه است مانند : «مالك یوم الدین» «المؤمِنُ ماهِرُ القلب و محمود العَمَل»
2- صفت مشبهه اگر بر رنگ و عیب دلالت كند در مذكر بر وزن «اَفْعل» و در مؤنث بر وزن «فعلاء» نمی آید مانند :
رنگ ? اَحْمَر(سرخ) أبیَض بیْضاء (سفید)
عیب ? اَعْرجْ ? عرْجاء (لنگ) أَعْوجعوجاء (كج)
3- شرط اسم تفضیل آن است كه از فعل ثلاثی مجرد معلومی باشد كه بر رنگ و عیب دلالت نكند . مانند :
اَعْلَمْ (داناتر)
أَفْضَل ( فاضل تر)
وقتی كه یكی از شرایط را نداشته باشد مصدر منصوب به آن به عنوان تمییز بعد از «شدّ» و «اكثر» و مانند آنها می آید.
مصدر منصوبی كه بعد از اسم های تفضیل بیاید ، معمولاً تمییز است مانند :
هُوَ اَشّدُّ اجتهاداً ? او مجتهدتر است
هذا اكثَر سَوادأ ? این سیاه تر است.
اَنْتَ اقلَّ مَرَضاً ? مریضی تو كمتر است.

تمرین های درس دوم

 تمرینُ اول
1- اسم های جامد و مشتق را در عبارت زیر معین كن.
هواللهُ الخالق البارِیُ المصوّر لَهُ الاسماءُ الحُسْنی
.
الله : جامد غیر مصدری
الخالق : مشتق ، اسم فاعل
الباری : مشتق ، اسم فاعل
المصوّر : مشتق ، اسم فاعل
الاسماء : جمع « الاسم» جامد غیر مصدری
الحُسْنی : اسم تفضیل

و العذابُ الآخرة أكْبَرُ لو كانوا یعلمون 2-

عذاب : جامد غیر مصدری

الآخرة : مشتق ، اسم فاعل
أَكْبَر : مشتق اسم تفضیل
3- فَویْلُ للْقاسیة قلوبهم من ذكر الله، اولئك فی ضلال مبین .
ویلٌ :جامد غیر مصدری
القاسیه : مشتق ، اسم فاعل قلب، جامد غیرمصدری
ذكر :جامد مصدری
الله :‌جامد غیرمصدری
ضلال، جامد مصدری – مبین : مشتق ، اسم فاعل

4- مصاحبة الابرار تُوجبُ الشرف و مصاحبةُ الاشرار توُجبُ التلّف
مصاحبة : جامد مصدری ، الابرار :‌جمع «البّر» صفت مشبهه ، الشرف : جامد مصدری الاشرار : صفت مشبهه ، التّلف : جامد مصدری
‌تمرین دوم
2 – كلماتی را كه زیرشان خط كشیده شده تركیب كن.
1 . واذْتال ابراهیمُ ربّ اجْعلْ هذا لبلداً امناً و أجنُبنی و نبّی أنْ نَعْبُدُ الاصنامُ.
ابراهیمُ : فاعل و مرفوع
هذا : مفعول به اول و محلا منصوب
امناً : مفعول به دوم و منصوب
الاصْنام : مفعول به و منصوب

2 . الحضارة الاسلامیة لَمْ تغْرُضْ سطْرتها بقوة السلاح بلل بقوة العقیدة .
الاسلامیة : صفت و مرفوع به تبعیت
ها : مضاف الیه و محلا مجرور
بقوّة : جار و مجرور
العقیدة : مضاف الیه و مجرور

3 . ونْشتكی دهْرنا و الذنب لیس له / و الدّهر مذ كان مظلوم و متّهمُ
دهْر :‌مفعول به و منصوب
نا :‌مضاف الیه و مجرور محلاً
الذّنْبُ : مبتدا و مرفوع
الدّهر :‌ مبتدا و مرفوع
متهّم : معطوف به مظلوم و مرفوع به تبعیت .


تمرین سوم
3 – از كلمات زیر اسم فاعل، اسم مفعول و اسم تفضیل ساز :

أنتَصَر،         اجْتَمَعَ،         صدَّق ،            صبر- ،         اصلح ،           رضی – 
اسم فاعل مُنْتَصرٌ – مجْتمعٌ – مُصدّقٌ –   صابرٌ –        مُصْلِحٌ –         راضیٌ
اسم مفعول مُنْتصَرُ – مُجْتَمعٌ    مُصدّقٌ – مصْبورٌ – مُصلَحٌ –           مَرْضیّ
اسم تفضیل اَكْثرٌ انتصاراً – اكثرٌ اجتماعاً – اشدٌّتصدیقا – أصْبر- اكْثَرُ اصلاحاً- ارْضی


تمرین چهارم
4 – برای تجزیه و تركیب ( طبق قواعدی كه تاكنون خوانده ایم)

فی ازْیاد العلْم ارغام العدی / و جمال العلم اصلاح العمل
الكلمة التّحلیل الصّرفی الاعراب
فی ازدیاد حرف – عامل جر، مبنی علی السكون //نقش ندارد
اسم مفرد – مذر – معرّف بالاضافة – معرب – جامد – مصدری – منصرف – صحیح الاخر//نقش
مجرور به حرف جر«فی ازدیاد»
ال حرف تعریف – غیرعامل – مبنی علی السكون // ندارد
علم اسم- مفرد- مذكر- معرب بال - معرب – جامد مصدری – منصرف صحیح الاخر // مضاف الیه و مجرور
ارغام اسم – مفرد – مذكر – جامد مصدری – معرف بالاضافة – معرب – منصرف – صحیح الاخر// مبتدا مؤخر و مرفوع
ال حرف تعریف – غیرعامل – مبنی علی السكون // ندارد
عدی اسم- جمع مكسر (مفرده «عدو» و «هم مذكر» مشتق و صفة مشبهة – معرب – معرف بال – منصرف – مقصور// مضاف الیه و مجرورتقدیرا
و حرف عطف – غیرعامل – مبنی علی الفتح ___
جمال اسم – مفرد- مذكر – جامد مصدری – معرف بالاضافة – معرب – منصرف – صحیح الاخر //مبتدا و مرفوع و الجملة اسمیة
ال حرف تعریف – غیرعامل – مبنی علی السكون // ندارد
علم اسم- مفرد- مذكر- معرب بال - معرب – جامد مصدری – منصرف صحیح الاخر // مضاف الیه و مجرور
اصلاح اسم – مفرد – مذكر – جامد مصدری – معرف بالاضافة – معرب – منصرف – صحیح الاخر //خبر و مرفوع
ال حرف تعریف – غیرعامل – مبنی علی السكون // ندارد
عمل اسم – مفرد – مذكر – جامد مصدری – معرف بالاضافة - معرب – منصرف – صحیح الاخر// مضاف الیه و مجرور


تمرین پنجم
5 - اشتباهات را در عبارات زیر با بیان علت اصلاح كن:

1 – یَبْغُضُ الناسُ الكاذبونَ و الكا ذباتَ
.
یَبْغضُ : چون باید متعدی باشد. الكاذبینَ :‌زیرا مفعول به و منصوب با «یاء» است.
الكاذباتِ : زیرا معطوف به مفعول به و منصوب با اعراب فرعی است.
2 – اشتعل النّارُ فاسرع رجالَ اطفاء الحریق لإطفائه .
اشْتَعَلَت ْ : زیرا «النّار» مؤنث است، رجالٌ : چون فاعل است باید مرفوع باشد. الحریقِ : اسم معرفه به «ال» تنوین نمی پذیرد. لاطفائها : چون مرجع ضمیر «النّارُ» مؤنث است.
3 – مشاورة العُقلاءِ یزیدُ قدرةُ الانسان.
تزیدُ : چون فاعل جمله (هی مستتر) مؤنث است.
قُدْرة : چون مفعول به است باید منصوب باشد.

 





نوع مطلب : قواعدعربی، 
برچسب ها : جامد ومشتق،
لینک های مرتبط :
پنجشنبه 16 شهریور 1396 05:12 ق.ظ
Nice post. I used to be checking continuously this weblog and I'm inspired!
Very helpful info specially the last part :) I care for such information much.
I was looking for this particular info for a very long time.
Thank you and best of luck.
پنجشنبه 21 اردیبهشت 1396 09:01 ق.ظ
Pretty great post. I just stumbled upon your blog and
wished to mention that I have truly loved browsing your blog posts.
In any case I'll be subscribing for your feed and I am
hoping you write once more soon!
یکشنبه 8 دی 1392 09:25 ب.ظ
خیلی از توضیحات عالی شما ممنونم
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :